GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG - MỘT NHU CẦU CẤP BÁCH

Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đề xuất bốn trụ cột của việc học tập bao gồm: 1) Học để biết, 2) Học để làm việc, 3) Học để cùng chung sống và 4) Học để tự khẳng định mình. Trong một xã hội đầy biến động, vấn đề kỹ năng sống, kỹ năng xã hội trở nên rất cần thiết với giới trẻ khi đối diện với các vấn đề trong cuộc sống xảy ra. Trong những năm qua, quá trình biến đổi xã hội ở Việt Nam nói chung và ở các địa phương nói riêng diễn ra nhanh chóng. Bên cạnh những thành tựu có được ở các lĩnh vực của đời sống xã hội là sự xuất hiện những biểu hiện tiêu cực trong đời sống xã hội. Sự xâm nhập của các luồng thông tin, văn hóa phẩm, văn hóa phương tây vào đối tượng là học sinh, sinh viên trong các nhà trường nhanh chóng góp phần làm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của giới trẻ.

Dư luận xã hội và các cơ quan quản lý, giáo dục trong thời gian qua rất quan tâm về những biểu hiện về tâm lý, cách ứng xử và giải quyết các vấn đề xảy ra trong cuộc sống một cách thiếu định hướng giáo dục của giới trẻ, trong đó có đối tượng là học sinh, sinh viên trong các cơ sở giáo dục. Hàng loạt các vụ, việc xảy ra có liên quan đến học sinh như bạo lực học đường, vi phạm đạo đức, có hành vi cấu thành tội phạm… đặt ra câu hỏi “đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này?”. Phải chăng do các em thiếu kiến thức, kỹ năng sống và hòa nhập xã hội. Theo báo cáo của Công an Thành phố Đà Nẵng, chỉ trong vòng 5 năm, có 2.633 học sinh, sinh viên vi phạm pháp luật, đặc biệt có 87 trường hợp tham gia sử dụng, mua bán, tàng trữ ma tuý. Công an thành phố đã khởi tố 75 vụ, xử lý 93 đối tượng là học sinh, sinh viên, trong đó có 3 đối tượng liên quan đến ma tuý bị xử lý hình sự. Tình hình học sinh, sinh viên vi phạm Luật An toàn giao thông cũng đáng báo động với gần 2.000 trường hợp; trong đó có 1.300 trường hợp bị xử phạt hành chính và 7 trường hợp bị khởi tố do vi phạm luật giao thông gây hậu quả nghiêm trọng[1].

Thống kê từ năm 2005 đến nay, tổng số vi phạm pháp luật hình sự trong học sinh, sinh viên khoảng hơn 8.000 trường hợp. Trong đó, có các hành vi như đánh nhau, gây rối trật tự công cộng (hơn 2.000 trường hợp); gần 900 trường hợp tội phạm ma túy; 83 vụ giết người; gần 1.400 trường hợp cướp tài sản... Đáng chú ý, gần đây gia tăng hiện tượng học sinh nữ tụ tập đánh nhau, làm nhục bạn hay tình trạng học sinh, sinh viên phạm tội sử dụng công nghệ cao như tấn công các trang web để ăn cắp tiền qua mạng, tống tiền qua điện thoại cũng tăng rất nhanh. Theo Thạc sĩ Đỗ Thị Hải, Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Môi trường và các vấn đề xã hội, những vấn đề báo động trong giới HSSV hiện nay, tất cả bắt nguồn từ sự thiếu hụt về kỹ năng sống. Khi điều tra  tại 9 cơ sở đào tạo, bao gồm 3 trường đại học, cao đẳng, 2 trung học phổ thông, 2 trung học cơ sở cho kết quả: Trên 95% các em nhận thức chưa đúng về kỹ năng sống. Cũng vì thiếu kỹ năng sống mà trong vòng một năm (tháng 5-2007 đến tháng  5-2008), bệnh viện Trung Vương (TP.HCM) tiếp nhận 310 ca tự tử dưới 16 tuổi...[2]

Mặc dù, ở một số môn học, các hoạt động ngoại khóa, giáo dục kỹ năng sống đã được đề cập đến, tuy nhiên, do nội dung, phương pháp, cách thức truyền tải chưa phù hợp với tâm sinh lý của đối tượng nên hiệu quả lồng ghép còn chưa cao, hơn nữa, ngành giáo dục vẫn chưa có một chương trình, quy định về đưa giáo dục kỹ năng sống vào nhà trường.

Vì vậy, đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu giáo dục kỹ năng sống của học sinh trong các nhà trường hiện nay có tính bức thiết để từ đó có những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ trên cơ sở tiếp thu được các kỹ năng sống, hội nhập xã hội đầy đủ.

 Học tập là một nhu cầu thường trực của con người trong mọi thời đại. Học tập không chỉ dừng lại ở các tri thức khoa học thuần túy mà còn được hiểu là mọi tri thức về thế giới trong đó có cả những mối quan hệ, cách thức ứng xử với môi trường sống xung quanh. Kỹ năng sống là một trong những vấn đề quan trọng đối với mỗi cá nhân trong quá trình tồn tại và phát triển. Chương trình học hiện nay đang gặp phải nhiều chỉ trích do quá nặng về kiến thức hàn lâm trong khi những tri thức vận dụng cho đời sống hàng ngày bị thiếu vắng. Hơn nữa, người học đang chịu nhiều áp lực về học tập khiến cho không còn nhiều thời gian cho các hoạt động ngoại khóa, hoạt động xã hội. Điều này đã dẫn đến sự “xung đột” giữa nhận thức, thái độ và hành vi với những vấn đề xảy ra trong cuộc sống. Các quốc gia có trình độ phát triển đã đưa giáo dục kỹ năng sống vào nhà trường từ lâu nhằm giúp cho người học trang bị các tri thức để hòa nhập vào cuộc sống một cách tốt nhất. Những năm gần đây, dư luận xã hội đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến kỹ năng sống của thế hệ trẻ, trong đó có học sinh và sinh viên. Không chỉ gia đình, ngoài xã hội mà hệ thống nhà trường cũng phải chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. Do đó, tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho nhóm xã hội năng động, nhạy cảm nhưng cũng dễ gặp phải khó khăn trong cuộc sống là một nhu cầu cấp thiết hiện nay để thực hiện mục tiêu giáo dục con người toàn diện trên các phương diện đức, trí, thể, mỹ.

- Những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế - xã hội đã và đang tác động mạnh mẽ đến đời sống của con người. Nếu như trong xã hội truyền thống, các giá trị xã hội vốn được coi trọng và được các cá nhân tuân thủ một cách nghiêm túc thì nay đang dần bị mờ nhạt và thay vào đó là những giá trị mới được hình thành trên cơ sở giao thoa giữa các nền văn hóa, văn minh khác nhau. Việt Nam không nằm ngoài quy luật đó, đặc biệt là các địa phương có tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh chóng, trong đó có Bình Dương. Những thay đổi nói trên còn ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục con cái của gia đình cũng có những biến đổi nhất định. Cha mẹ ít có thời gian quan tâm đến con cái hơn là một thực tế không thể phủ nhận, thay vào đó là các hoạt động kinh tế, tìm kiếm thu nhập. Trong nhà trường, hiện tượng quá tải với các môn học cũng đang gây nhiều áp lực đối với người học. Cùng với đó là những tác động nhiều chiều của các nguồn thông tin khác nhau từ xã hội khiến cho giới trẻ, đặc biệt là học sinh và sinh viên đang đứng trước nhiều thách thức khi hòa nhập xã hội. Các kỹ năng sống đã bị xem nhẹ trong một thời gian dài. Do vậy, để đáp ứng được với những biến đổi nhanh chóng của xã hội thì nhu cầu giáo dục kỹ năng sống cho giới trẻ hiện nay là một việc làm cần thiết.

Để đưa giáo dục kỹ năng sống vào nhà trường không phải chỉ dựa trên những đánh giá chủ quan về thực trạng và nhu cầu mà cần thiết phải có những bằng chứng khoa học cụ thể. Chỉ có như vậy mới đánh giá đầy đủ mức độ cần thiết, các nội dung giáo dục, các phương pháp phù hợp với đặc thù từng đối tượng người học. Với cách tiếp cận lý thuyết của một số ngành khoa học xã hội và nhân văn, và các phương pháp nghiên cứu cụ thể, đề tài sẽ chỉ ra thực trạng về kỹ năng sống, nhu cầu giáo dục của nhóm học sinh, sinh viên trên địa bàn tỉnh. Các kết quả của đề tài sẽ là những bằng chứng khoa học cho các chính sách liên quan được hình thành và thực thi hiệu quả.

(Nguồn: Dẫn luận của Nhóm nghiên cứu)

---